Raashtrahittimes संवाददाता: मुंबईत नुकत्याच पार पडलेल्या गणेश विसर्जन सोहळ्यात एका बाजूला डीजे आणि मोठ्या आवाजाच्या स्पीकर्सवर काही प्रमाणात नियंत्रण मिळवण्यात यश आले असले, तरी ध्वनी प्रदूषणाची समस्या अजूनही गंभीर असल्याचे समोर आले आहे. विसर्जन मिरवणुकीदरम्यान अनेक ठिकाणी आवाजाची पातळी १०७.८ डेसिबलपर्यंत नोंदवण्यात आली, जी मानवी आरोग्यासाठी आणि पर्यावरणासाठी अत्यंत घातक मानली जाते. मुंबई उच्च न्यायालयाने यापूर्वीच ध्वनी प्रदूषणाबाबत कडक निर्देश दिले असतानाही, प्रत्यक्ष मैदानात नियमांचे उल्लंघन होत असल्याचे दिसून येत आहे.
ताज़ा अपडेट्स और मुख्य बिंदु (Fresh Updates)
- विसर्जन मिरवणुकीत ट्रकवर बसवलेल्या डीजे आणि मोठ्या लाऊडस्पीकरच्या संख्येत मागील वर्षांच्या तुलनेत घट झाली आहे.
- आवाज फाउंडेशनच्या अहवालानुसार, काही संवेदनशील भागात आवाजाची पातळी १०७.८ डेसिबलपर्यंत पोहोचली होती.
- मुंबई उच्च न्यायालयाने सण-उत्सवांच्या काळात ध्वनी प्रदूषणाबाबत कडक धोरण अवलंबण्याचे आदेश दिले आहेत.
- ध्वनी प्रदूषणाचे नियम पाळण्याबाबत पोलीस प्रशासनाकडून कडक पावले उचलली जात आहेत.
- रहिवासी भागातील शांतता क्षेत्रांमध्ये आवाजाच्या मर्यादेचे उल्लंघन करणे हे कायद्याने गुन्हा ठरवण्यात आले आहे.
विस्तार से समझें पूरा मामला (In-Depth Explanation)
मुंबईतील गणेशोत्सव हा केवळ एक धार्मिक सण नसून तो एक मोठा सांस्कृतिक उत्सव आहे. मात्र, गेल्या काही वर्षांत या उत्सवाचे स्वरूप बदलले असून, त्यात डीजे आणि हाय-डेसिबल साऊंड सिस्टिमचा वापर मोठ्या प्रमाणावर वाढला आहे. यंदाच्या विसर्जन मिरवणुकीत पोलिसांनी डीजेच्या वापरावर काही प्रमाणात निर्बंध लादले होते. अनेक मंडळांनी स्वतःहून पुढाकार घेत डीजेचा वापर टाळला किंवा मर्यादित ठेवला, हे सकारात्मक चित्र होते. परंतु, काही ठिकाणी अजूनही नियमांचे सर्रास उल्लंघन होताना दिसले.
आवाज फाउंडेशनने केलेल्या मोजमापांनुसार, विसर्जन मार्गावर अनेक ठिकाणी आवाजाची पातळी ही विहित मर्यादेपेक्षा कितीतरी पटीने जास्त होती. औद्योगिक क्षेत्रासाठी ७५ डेसिबल आणि शांतता क्षेत्रासाठी ५० डेसिबलची मर्यादा असताना, १०७.८ डेसिबलचा आवाज हा मानवी कानांच्या पडद्यांना इजा पोहोचवण्यासाठी पुरेसा आहे. विशेषतः ज्येष्ठ नागरिक, लहान मुले आणि रुग्ण यांच्यासाठी हा आवाज अत्यंत त्रासदायक ठरतो. मुंबई उच्च न्यायालयाने या विषयावर वारंवार चिंता व्यक्त केली असून, ध्वनी प्रदूषणाचे नियम पाळणे हे आयोजकांचे कर्तव्य असल्याचे स्पष्ट केले आहे.
सामाजिक व आर्थिक प्रभाव (Social & Economic Impact)
ध्वनी प्रदूषणाचा केवळ आरोग्यावरच नव्हे, तर सामाजिक आणि आर्थिक स्तरावरही मोठा परिणाम होतो. सततच्या मोठ्या आवाजामुळे मानसिक तणाव, झोप न लागणे आणि श्रवणशक्ती कमी होणे यांसारख्या समस्या उद्भवतात. आर्थिक दृष्टिकोनातून विचार केल्यास, ध्वनी प्रदूषणामुळे होणारे आरोग्यविषयक खर्च वाढतात. तसेच, सण-उत्सवांच्या काळात होणारा हा गोंधळ अनेकदा स्थानिक रहिवाशांच्या दैनंदिन जीवनात व्यत्यय आणतो, ज्यामुळे सामाजिक तेढ निर्माण होण्याची शक्यता असते. प्रशासनाने आता अशा प्रकारच्या उत्सवांच्या नियोजनासाठी अधिक वैज्ञानिक दृष्टिकोन स्वीकारण्याची गरज आहे, जेणेकरून परंपरा आणि आरोग्य यांचा समतोल राखला जाईल.
ध्वनी प्रदूषणाचे नियम हे केवळ कागदावर राहू नयेत. सण-उत्सवांच्या काळात नागरिकांच्या आरोग्याचा विचार करणे ही आपली सामूहिक जबाबदारी आहे. उच्च न्यायालयाच्या आदेशांचे पालन करणे हे प्रत्येक मंडळाचे कर्तव्य आहे, जेणेकरून मुंबईकरांना त्रास होणार नाही.
संक्षिप्त निष्कर्ष (Summary & Outlook)
मुंबईतील गणेश विसर्जन सोहळा हा उत्साहाचा असला तरी, ध्वनी प्रदूषणाचे वाढते प्रमाण ही चिंतेची बाब आहे. डीजेच्या वापरात घट होणे ही एक चांगली सुरुवात असली, तरी १०७.८ डेसिबलपर्यंत जाणारा आवाज हे दर्शवते की आपल्याला अजून बराच मोठा पल्ला गाठायचा आहे. येणाऱ्या काळात तंत्रज्ञानाचा वापर करून कमी आवाजात अधिक आनंद कसा घेता येईल, यावर भर देणे आवश्यक आहे. प्रशासन, पोलीस आणि गणेशोत्सव मंडळे यांनी एकत्रितपणे काम केल्यास भविष्यातील विसर्जन सोहळे अधिक शांत आणि सुरक्षित होऊ शकतील, यात शंका नाही.
