Raashtrahittimes एक्सप्लेनर: महाराष्ट्रात सार्वजनिक आरोग्य विभागाच्या माध्यमातून राबवण्यात आलेल्या व्यापक हृदयविकार तपासणी मोहिमेचे अत्यंत चिंताजनक आणि तितकेच महत्त्वपूर्ण आकडे समोर आले आहेत. या विशेष मोहिमेअंतर्गत राज्यात तब्बल ५८ लाख ईसीजी (इलेक्ट्रोकार्डिओग्राम) काढण्यात आले असून, त्यापैकी ३४ हजारांपेक्षा जास्त रुग्णांमध्ये गंभीर स्वरूपाच्या हृदयविकाराच्या झटक्याची (Heart Attack) लक्षणे किंवा जोखीम असल्याचे उघडकीस आले आहे. या आरोग्य मोहिमेमुळे हजारो रुग्णांवर वेळेवर उपचार करणे शक्य झाले असले, तरी या सर्व्हेक्षणामुळे समोर आलेली आकडेवारी वैद्यकीय तज्ज्ञांसाठी आणि सर्वसामान्यांसाठी एका मोठ्या धोक्याची घंटा ठरत आहे. विशेषतः तरुण वयात हृदयविकाराचा झटका येण्याचे प्रमाण लक्षणीयरीत्या वाढत असल्याचे या अभ्यासात स्पष्ट झाले आहे.
5 प्रमुख बातें जो आपको जाननी चाहिए (5 Key Takeaways)
- महाराष्ट्रात नुकत्याच राबवलेल्या आरोग्य मोहिमेत एकूण ५८ लाख ईसीजी काढण्यात आले.
- तपासणीदरम्यान ३४ हजारहून अधिक नागरिकांमध्ये गंभीर स्वरूपाच्या हृदयविकाराच्या झटक्याची चिन्हे आढळली.
- या वैद्यकीय मोहिमेत समोर आलेल्या आकडेवारीनुसार, हृदयविकारावर उपचार घेणाऱ्या दर चार रुग्णांपैकी जवळपास एक रुग्ण हा ५० वर्षांपेक्षा कमी वयाचा आहे.
- हृदयरोगाच्या उपचारांमध्ये पुरुष रुग्णांचे प्रमाण तब्बल ६७ टक्के इतके सर्वाधिक नोंदवले गेले आहे.
- ५० ते ६९ वयोगटातील नागरिकांचे प्रमाण एकूण हृदयविकार रुग्णांच्या तुलनेत ६० टक्के इतके मोठे आहे.
मामला क्या है? (Understanding the Core Issue)
हदयविकार हा पूर्वी प्रामुख्याने वृद्ध किंवा साठीनंतरच्या लोकांचा आजार मानला जात होता. मात्र, बदलती जीवनशैली, खाण्याच्या सवयी, वाढता ताणतणाव आणि व्यायामाचा अभाव यामुळे गेल्या काही वर्षांत या आजाराचे स्वरूप पूर्णपणे बदलले आहे. महाराष्ट्रात सरकार आणि आरोग्य यंत्रणेने संयुक्तपणे राबवलेल्या या महा-ईसीजी मोहिमेचा उद्देश ग्रामीण आणि शहरी भागातील सर्वसामान्यांपर्यंत हृदयविकाराची तपासणी पोहोचवणे हा होता. जेव्हा ५८ लाख लोकांच्या ईसीजीचा सर्वसमावेशक डेटा तपासण्यात आला, तेव्हा ३४,००० हून अधिक रुग्णांना त्वरित वैद्यकीय हस्तक्षेपाची (Medical Intervention) गरज असल्याचे निष्पन्न झाले. यातील अनेक रुग्णांना आपल्याला हृदयविकाराचा त्रास आहे याची कल्पनाच नव्हती. या मोहिमेमुळे वेळेवर निदान झाल्याने अनेकांचे प्राण वाचवणे शक्य झाले असले, तरी तरुण वयात अशा प्रकारे हृदयविकार बळावल्याने वैद्यकीय वर्तुळात चिंतेचे वातावरण निर्माण झाले आहे.
मुख्य कारण और वजहें (Root Causes)
या समस्येच्या मूळ कारणांचा शोध घेतला असता अनेक धक्कादायक बाबी समोर येतात. तज्ज्ञ कार्डिओलॉजिस्ट्सच्या मते, आजच्या धावपळीच्या युगात तरुणांमधील तणाव पातळी अत्यंत उच्चस्तरावर पोहोचली आहे. कॉर्पोरेट क्षेत्रातील ताण, कामाचे अनियंत्रित तास, पुरेशी झोप न मिळणे, शारीरिक हालचालींचा अभाव (Sedentary Lifestyle) आणि जंक फूडचे अमर्याद सेवन यामुळे कोरोनरी आर्टरी डिसीज (Coronary Artery Disease) चे प्रमाण वेगाने वाढत आहे. याशिवाय, धुम्रपान, मद्यपान, उच्च रक्तदाब (Hypertension) आणि मधुमेह यांसारख्या जीवनशैलीशी संबंधित आजारांची लागण आता खूप कमी वयातच होत आहे. अनुवंशिकता हा एक भाग असला, तरी सध्याच्या तरुण पिढीतील अनारोग्यदायी सवयी या हृदयविकाराच्या झटक्यामागचे मुख्य कारण ठरत आहेत. महिलांच्या तुलनेत पुरुषांमध्ये याचे प्रमाण जास्त असण्यामागे ताणतणाव हाताळण्याची पद्धत आणि आरोग्याबाबतचे दुर्लक्ष ही मुख्य कारणे मानली जातात.
हृदयविकार आता केवळ वृद्धांचा आजार राहिलेला नाही. आमच्याकडे उपचारासाठी येणाऱ्या दर चारपैकी एक रुग्ण हा ५० वर्षांच्या आतील आहे. तरुण वयातच रक्तवाहिन्यांमध्ये ब्लॉकेज निर्माण होण्याचे प्रमाण वाढले असून, वेळीच जीवनशैलीत बदल न केल्यास याचे परिणाम अत्यंत घातक ठरू शकतात. – ज्येष्ठ कार्डिओलॉजिस्ट
निष्कर्ष और आगे का रास्ता (Conclusion & Outlook)
महाराष्ट्रात राबवलेल्या या ईसीजी मोहिमेने आरोग्य क्षेत्रासमोर एक नवा आरसा धरला आहे. वेळीच निदान झाल्यास हृदयविकाराचे संकट टळू शकते हे या मोहिमेने सिद्ध केले आहे, परंतु त्याच वेळी प्रतिबंधात्मक उपायांवर भर देण्याची नितांत गरज अधोरेखित झाली आहे. शालेय स्तरापासून ते कामाच्या ठिकाणी आरोग्याविषयी जागरूकता निर्माण करणे, नियमित आरोग्य तपासणी (Health Check-up) करणे, योग आणि व्यायामाला प्राधान्य देणे तसेच आहारावर नियंत्रण ठेवणे या उपायांद्वारेच या वाढत्या संकटावर मात करता येऊ शकते. शासनाने सुरू केलेल्या अशा आरोग्य मोहिमांचे जाळे अधिक तळागाळापर्यंत पसरवणे आणि तरुणांमध्ये आरोग्याबद्दल गांभीर्य निर्माण करणे ही काळाची गरज बनली आहे.
