Raashtrahittimes ग्राउंड रिपोर्ट: गणेशोत्सवादरम्यान मुंबई शहरात बाप्पाच्या चरणी अर्पण करण्यात आलेल्या फुलांचे व्यवस्थापन यंदा एका अभिनव आणि पर्यावरणपूरक पद्धतीने केले जात आहे. कचऱ्याची विल्हेवाट लावण्याच्या पारंपारिक पद्धतींना फाटा देत, महापालिकेने या निर्माल्य फुलांपासून सेंद्रिय खत तयार करण्याचा स्तुत्य उपक्रम हाती घेतला आहे. या उपक्रमामुळे केवळ कचऱ्याची समस्या सुटत नाहीये, तर शहराच्या हरित पट्ट्याला बळकटी मिळताना दिसत आहे. मुंबईच्या एफ-दक्षिण विभागात (F-South ward) हा प्रयोग प्रथमच अत्यंत यशस्वीरीत्या राबवला जात असून, या उपक्रमामुळे महापालिकेच्या बागांना मोफत आणि उच्च दर्जाचे सेंद्रिय खत उपलब्ध होत आहे. या संपूर्ण प्रक्रियेत स्थानिक नागरिक, मंडळे आणि महापालिका प्रशासनाचा सहभाग अत्यंत उल्लेखनीय ठरला आहे.
ग्राउंड से मुख्य जानकारी (Key Takeaways)
- गणेशोत्सवातील निर्माल्य फुलांपासून महापालिका बागांसाठी सेंद्रिय खत तयार करण्यात येत आहे.
- एफ-दक्षिण विभागात विशेष हँडकार्ट आणि कृत्रिम विसर्जन स्थळांवरून फुलांचे संकलन करण्यात आले.
- कुजण्याची प्रक्रिया जलद करण्यासाठी विशेष मायक्रोबियल कल्चर (Microbial Culture) चा वापर केला जात आहे.
- शहरातील पर्यावरण प्रदूषण रोखण्यासाठी आणि कचरा व्यवस्थापनासाठी हा एक महत्त्वपूर्ण टप्पा ठरत आहे.
- तयार झालेले खत स्थानिक उद्यानांमध्ये आणि महापालिकेच्या बागांमध्ये मातीची गुणवत्ता सुधारण्यासाठी वापरले जाणार आहे.
घटनाक्रम का सिलसिलेवार ब्योरा (Chronological Event Breakdown)
गणेशोत्सवाच्या काळात मुंबईत लाखो भाविक बाप्पाच्या दर्शनासाठी गर्दी करतात आणि मोठ्या प्रमाणावर फुलांची पूजा अर्पण केली जाते. उत्सव संपल्यानंतर या फुलांची विल्हेवाट लावणारा मोठा प्रश्न प्रशासनासमोर उभा ठाकतो. यंदाच्या वर्षी एफ-दक्षिण विभागातील स्थानिक अधिकाऱ्यांनी यावर आधीच एक ठोस नियोजन केले होते. उत्सवाच्या पहिल्या दिवसापासूनच कृत्रिम विसर्जन स्थळांवर आणि प्रमुख गणपती मंडपांच्या परिसरात विशेष हँडकार्ट्स तैनात करण्यात आले होते. या हँडकार्ट्सच्या माध्यमातून निर्माल्य अन्य कचऱ्यात न मिसळता पूर्णपणे स्वतंत्रपणे गोळा करण्यात आले.
संकलन केलेल्या या सर्व फुलांची वर्गवारी केल्यानंतर, त्यांना महापालिकेच्या निर्धारित composting युनिटमध्ये नेण्यात आले. कुजण्याची प्रक्रिया मंद असते, त्यामुळे ती वेळेत पूर्ण व्हावी आणि खत लवकर तयार व्हावे यासाठी यामध्ये विशेष मायक्रोबियल कल्चर (जिवाणू संस्कृती) मिसळण्यात आली. या वैज्ञानिक पद्धतीमुळे फुलांचे विघटन अत्यंत वेगाने होऊन काही हप्त्यांमध्येच उच्च दर्जाचे सेंद्रिय खत तयार झाले आहे. या संपूर्ण प्रक्रियेवर पालिकेचे वरिष्ठ अधिकारी आणि पर्यावरण तज्ज्ञ जातीने लक्ष ठेवून होते.
प्रशासनिक व स्थानीय प्रतिक्रिया (Official Action & Public Reaction)
या उपक्रमामुळे स्थानिक नागरिकांमध्ये आणि पर्यावरण प्रेमींमध्ये अत्यंत उत्साहाचे वातावरण पाहायला मिळत आहे. पूर्वी उत्सव संपल्यावर मोठ्या प्रमाणावर निर्माल्य कचरा कुंडीत जायचे किंवा जलस्रोतांमध्ये जाऊन प्रदूषण करायचे. मात्र, आता या उपक्रमामुळे या समस्येला मोठा आळा बसला आहे. प्रशासनाच्या या पावले उचलल्यामुळे नागरिकांनीही स्वयंस्फूर्तीने पुढे येत फुले कचऱ्यात न टाकून ती समर्पित केंद्रांवरच जमा केली.
स्थानिक प्रशासनाच्या मते, नागरिकांचा वाढता सहभाग हा या प्रकल्पाच्या यशामागील मुख्य पाया आहे. आम्ही केवळ व्यवस्था केली, पण मुंबईकरांनी बाप्पाचे निर्माल्य कचऱ्यात जाऊ न देता एका चांगल्या कामासाठी दिले, हीच खरी गणेशोत्सवाची पर्यावरणपूरक शिकवण आहे.
आगे क्या? (What Lies Ahead)
एफ-दक्षिण विभागात मिळालेल्या या घवघवीत यशानंतर, महापालिका प्रशासन हा उपक्रम मुंबईतील इतर विभागांमध्येही मोठ्या प्रमाणावर राबवण्याचा विचार करत आहे. आगामी काळात येणाऱ्या विविध सणांच्या वेळीही अशाच प्रकारे निर्माल्य व्यवस्थापन करून कचऱ्याचे प्रमाण नगण्य करण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे. तयार झालेल्या या सेंद्रिय खताचा वापर करून महापालिकेच्या उद्यानांचे आणि रस्त्यांच्या दुभाजकांवर लावण्यात आलेल्या झाडांचे सौंदर्य अधिक फुलवले जाईल. यामुळे रासायनिक खतांवरील अवलंबित्व कमी होईल आणि मुंबई अधिक हिरवीगार व स्वच्छ होण्याच्या दिशेने एक पाऊल पुढे टाकेल.
